Hoe houd je controle tijdens de bevalling?

Je staat in een babywinkel naar rompertjes te kijken en plotseling sluipt die gedachte er weer in. Wat als ik straks niet weet wat ik moet doen? Wat als er beslissingen worden genomen waar ik geen invloed op heb? Wat als ik plat op mijn rug lig en alleen maar knik op alles wat een arts zegt? Misschien heb je net een bevalverhaal gehoord van iemand die zegt dat het haar overkwam. Of je moeder vertelt opnieuw dat het echt heel zwaar was. Die verhalen blijven hangen, ook als ze niet over jou gaan.

Wat je eigenlijk wil is grip. Niet op iedereen om je heen, maar op jezelf. Je wil straks niet ergens halverwege ja zeggen tegen iets waar je later alleen maar over piekert. Je wil dat je partner weet wat je wil als jij niets meer kan zeggen. Je wil niet vechten met je verloskundige, maar je wil ook niet voelen dat je je hebt laten meeslepen. 

Hier zit de kern: controle over je bevalling kun je niet hebben, regie wel. En die twee dingen zijn verschillende dingen. Ik ben Dominique, verloskundige en eigenaar van Verloskundigenpraktijk Draagkracht in Leiden. Ik begeleid dagelijks vrouwen door zwangerschap en bevalling. In de praktijk zie ik dit verschil keer op keer. Vrouwen die met regie hun bevalling ingaan, kijken er anders op terug. Niet omdat hun bevalling soepeler verliep, maar omdat ze achter elke keuze stonden die werd gemaakt.

In dit blog leg ik je uit wat het verschil is tussen controle en regie, op welke vier momenten je regie het meest onder druk staat, en welke concrete zinnen je dan kunt gebruiken. Ik vertel je wanneer loslaten juist een vorm van regie is. En je leest wat je geboortepartner kan doen, plus wat hij of zij vooral niet moet doen.

Wat is het verschil tussen controle en regie tijdens een bevalling?

Controle is bepalen wat er gebeurt. Regie is bepalen hoe jij in dat proces staat. Tijdens een bevalling lukt de eerste vrijwel nooit. De tweede bijna altijd.

In het dagelijks leven gebruiken we die woorden door elkaar. In een bevalkamer ligt het anders. Je kan niet bepalen wanneer je weeën komen, of je vliezen breken, hoe sterk je samentrekkingen zijn of hoe lang je ontsluiting duurt. 

Wat je wel kan: weten wat er met je gebeurt, weten wat je opties zijn, en uitspreken wat voor jou belangrijk is. In de praktijk merk ik dat vrouwen die dit onderscheid maken minder verkrampt hun bevalling ingaan. Ze proberen niet meer iets vast te houden wat zich niet laat vasthouden, en beseffen dat hun invloed ergens anders ligt dan ze dachten.

Waarom kun je je bevalling niet plannen, maar wel sturen?

Een bevalling is een natuurlijk proces dat zich niet in een bepaalde vorm laat gieten. Wat je wel kan: vooraf bepalen wat je belangrijk vindt en zorgen dat dat helder is op het moment zelf.

Je hart klopt zonder dat je daarover nadenkt. Je darmen werken zonder jouw instructies. Op dezelfde manier weet je lichaam ook hoe het moet baren. Sturen doe je vooral in de voorbereiding. Door te weten welke fasen er zijn, door te weten welke keuzes je hebt, door op te schrijven wat voor jou belangrijk is in een geboorteplan en door te zorgen dat je partner het kent.

In de praktijk zie ik dat vrouwen die deze sturing missen, vaak verbaasd zijn over wat hen overkomt. 

Op welke momenten staat jouw regie het meest onder druk?

Regie staat het meest onder druk bij een medisch advies dat je niet had verwacht, bij overplaatsing van thuis naar het ziekenhuis en bij echt acute situaties. Je kunt je hierop voorbereiden.

In acute situaties, bijvoorbeeld als de hartslag van je kindje zorgwekkend wordt, is er soms gewoon snelheid nodig. Dan is er geen ruimte voor lange overleggen. Maar zelfs dan is er bijna altijd ruimte voor één moment van bewuste keuze. Eén keer ja kunnen zeggen tegen wat er gaat gebeuren, in plaats van het over je heen laten komen.

Bij medische adviezen die niet acuut zijn, bij twijfel over thuis of ziekenhuis en bij hevige pijn ligt het anders. Daar is bijna altijd tijd om even adem te halen, te overleggen en te kiezen. 

Wat ik in de praktijk vaak zie misgaan: vrouwen denken dat ze sneller moeten reageren dan eigenlijk nodig is. Of dat ze denken geen keuze te hebben. Want het wordt gepresenteerd als dit is hoe het gaat verlopen.

Welke vragen kun je stellen om regie te houden in gesprek met een arts?

Er zijn een aantal vragen die altijd werken. “Is dit acuut?” “Wat zijn mijn opties of alternatieven” en “Mogen we een moment alleen overleggen?”. Deze geven je tijd, informatie en ruimte.

Een witte jas kan iets intimiderends hebben. Iemand komt binnen, weet wat hij of zij gaat zeggen, en jij ligt daar. In de praktijk hoor ik vrouwen achteraf vaak zeggen: “Ik dacht dat dit gewoon moest.” Dat is precies wat ik wil voorkomen. 

De drie vragen hierboven kun je in elk gesprek inzetten en ze veranderen meteen de dynamiek. Je laat zien dat je meedenkt, je creëert een pauze, en je geeft jezelf en je partner de kans om bewust te kiezen.

Een vierde zin die behulpzaam is: “Wat gebeurt er als we nog tien minuten wachten?”. 

Hoe houd je regie zonder dat het een gevecht wordt?

Regie is samenwerken vanuit duidelijkheid over wat jij belangrijk vindt.

In de praktijk zie ik geboortepartners soms in een gevecht schieten. Dat is begrijpelijk, want ze willen hun vrouw beschermen. Maar als de communicatie agressief wordt, gaan zorgverleners zich terugtrekken. En dat is precies wat je niet wil. Wat wel werkt: rust uitstralen, vragen stellen, opnieuw vertellen wat je wensen zijn en samenwerken.

Een geboorteplan kan hierbij echt helpen. Het betekent niet dat alles precies zo gaat lopen als je hebt opgeschreven. Het helpt je om duidelijk te maken wat jij belangrijk vindt tijdens de bevalling.

En als de bevalling anders loopt dan je had gehoopt, kan zo’n plan juist helpen om samen te bespreken wat er gebeurt en welke keuzes er zijn.

Wanneer is loslaten slimmer dan vasthouden?

Op het moment dat je je zorgverlener vertrouwt en voelt dat de veiligheid van jou en je kindje voorop staat, is loslaten een vorm van regie. 

Dit is misschien wel het ingewikkeldste deel van regie. Vrouwen die zich heel goed voorbereiden, kunnen zo gaan vastklampen aan hun beeld van een bevalling, dat ze niet meer kunnen meebewegen als het anders loopt. In de praktijk zie ik dat juist een nieuwe vorm van regieverlies wordt. Krampachtig vasthouden is geen regie. Het is angst.

Loslaten kan ook betekenen: ja zeggen tegen pijnstilling omdat je voelt dat je anders te uitgeput raakt om te kunnen persen. Mild zijn naar jezelf hoort bij regie. 

Wat doet je geboortepartner? En wat juist niet?

Je partner kan voor je opkomen op momenten waarop dat zelf even lastig is. Niet door beslissingen voor je te nemen, maar door eerst aan jou te vragen wat jij wilt en dat vervolgens duidelijk te maken.

Ik merk dat veel partners denken dat ze vooral actief bezig moeten zijn. Alsof ze voortdurend iets moeten oplossen of regelen. Terwijl het vaak veel belangrijker is dat je er echt bent. Dat je naast haar blijft staan, ook als het spannend wordt.

Als er een onderzoek of ingreep wordt voorgesteld, even vragen: “Hoe voel je je hierbij?” of “Wil je dit?” Zo’n korte check kan ervoor zorgen dat je het gevoel houdt dat je zelf meebeslist.

Wat meestal niet helpt, is ruzie maken of in discussie gaan waar jij bij bent. Moet er iets besproken worden wat discussie en spanning oplevert, doe dat dan even buiten de kamer. Neem ook geen beslissingen zonder eerst met haar te overleggen. En als jij gespannen bent, probeer dat dan niet bij haar neer te leggen. Blijf ook niet vasthouden aan het geboorteplan als zij op dat moment iets anders nodig heeft.

Hoe bereid je je nu al voor op regie tijdens je bevalling?

Drie dingen helpen je hierbij: weet hoe een bevalling fysiek verloopt, schrijf je geboortewensen op in een plan, en zorg dat je geboortepartner weet wat jij wil als jij niets meer kan zeggen. Ik werk ze hieronder uit.

Begrijp wat er fysiek gebeurt tijdens de fasen van je bevalling

Een bevalling kent verschillende fasen, en elke fase heeft een eigen ritme. Eerst is er de latente fase, waarin je weeën op gang komen en je ontsluiting begint. Daarna de actieve fase, waarin de weeën sterker en regelmatiger worden. Dan volgt de overgangsfase, vaak als het meest intens ervaren. In de persfase werk je samen met je lichaam om je kindje geboren te laten worden. En tot slot is er het nageboortetijdperk, dat vaak onderschat wordt, terwijl ook deze fase aandacht verdient. Hormonen sturen dit hele proces aan, en jouw lichaam weet wat het moet doen zonder dat je het bewust hoeft te regelen.

Waarom is dit belangrijk om vooraf te weten? Omdat herkenning rust geeft. In de praktijk zie ik dat vrouwen die de fasen kennen, niet meer schrikken van de intensiteit. Ze denken niet “er is iets mis”, maar “dit is de overgangsfase, dit is precies wat ik mocht verwachten”. Diezelfde herkenning maakt ook dat je niet onnodig om medische interventies vraagt die op dat moment niet helpen. Je weet wat normaal is, en je herkent wanneer iets afwijkt.

Schrijf een geboorteplan dat richting geeft zonder star te worden

Een geboorteplan betekent niet dat alles precies zo gaat lopen als je hebt bedacht. Het helpt je om duidelijk te maken wat jij belangrijk vindt tijdens de bevalling.

Iemand die jou nog niet kent, krijgt zo snel een beeld van wat jij belangrijk vindt, hoe je graag begeleid wordt en wat voor jou juist niet werkt.

Wat kun je erin zetten? Niet elk mogelijk verloop van de bevalling, want dat kun je toch niet voorspellen. Schrijf bijvoorbeeld op hoe je denkt over pijnstilling, wie je graag bij de bevalling wilt hebben en hoe je graag aangesproken en begeleid wordt (zeker als je pijn hebt). Je kunt ook iets zeggen over hoe je de eerste momenten met je baby voor je ziet.

En als de bevalling anders loopt dan je had verwacht, helpt zo’n plan vaak om samen te bespreken wat er gebeurt en welke keuzes er zijn. Ik zie vaak dat vrouwen met een duidelijk geboorteplan meer rust ervaren, ook als de bevalling anders loopt dan ze vooraf hadden gedacht.

Zorg dat je geboortepartner jouw wensen kent en kan uitspreken

Als je midden in je bevalling zit, lukt het vaak niet meer om alles rustig uit te leggen of te bespreken. Je partner kan dat vaak wel, maar dan moet die natuurlijk weten wat jij belangrijk vindt. Ik zie vaak dat vrouwen zich daardoor veel meer betrokken voelen bij de keuzes die worden gemaakt.

Praat van tevoren samen over dingen als: welke pijnstilling heeft mijn voorkeur? Wat verwacht ik van mijn partner als er een medische keuze gemaakt moet worden? En wat helpt mij als ik helemaal dichtklap?

Als je dit vooraf bespreekt, hoeft je partner dat niet allemaal ter plekke uit te zoeken terwijl het voor hem of haar ook spannend is.

Het is ook belangrijk dat je partner al voor de bevalling aandacht geeft aan zijn of haar eigen zorgen. Als je partner zelf veel spanning voelt, is het vaak moeilijker om jou goed te ondersteunen en vertrouwen te geven. Soms helpt het al om even te gaan wandelen, met een vriend te praten of bewust wat tijd voor jezelf te nemen.

Voorbereiding is geen perfectionisme

Een goede voorbereiding is geen kwestie van alles tot in detail vastleggen. Het is investering in de manier waarop je straks naar je bevalling terugkijkt. In de praktijk zie ik twee soorten vrouwen achteraf. Vrouwen die het gevoel hebben dat ze hebben gedaan wat ze konden en vrouwen die zich jaren later nog afvragen hoe het had kunnen lopen als ze het anders hadden aangepakt. Dit tweede scenario wil je voorkomen.

Wat je wel wil: het gevoel dat je je hebt voorbereid op een ervaring die je nooit meer zal vergeten. Dat je hebt nagedacht over wie jij bent in dit proces. Dat je achter elke keuze stond die werd gemaakt, ook als die anders uitpakte dan je had gehoopt. 

Veelgestelde vragen

Tot slot

Regie hebben tijdens je bevalling betekent niet dat je elk detail kunt regisseren. Het betekent dat je trouw blijft aan jezelf in een proces dat zich niet laat regisseren. Dat je weet wat er gebeurt, dat je vragen mag stellen, en dat je achter de keuzes staat die worden gemaakt.

De angst die je nu voelt, om jezelf kwijt te raken in een grote gebeurtenis waar veel mensen iets van vinden, is reëel. Het is ook precies de angst waar veel cliënten in mijn praktijk mee binnenkomen. Met de juiste voorbereiding verschuift die angst, zonder helemaal te verdwijnen.

Als verloskundige in Leiden zie ik dagelijks vrouwen voor wie dit thema centraal staat. 

Wil je een eerste stap zetten richting meer rust en vertrouwen? Mijn gratis meditaties helpen je om uit je hoofd te komen en weer contact te maken met je lichaam. Het is precies de innerlijke rust die je tijdens je bevalling nodig hebt om regie te kunnen voelen.